Bij veel grote tennistoernooien bepaalt het elektronische Hawk-eye-systeem of een bal in of uit is. Bijna niemand twijfelt eraan dat het haviksoog nauwkeuriger is dan het menselijk oog. Toch moet er ook een grens zitten aan de nauwkeurigheid. Maar waar die ligt is als tv-kijker niet duidelijk.

Hoe serieus we het nemen

Het Hawk-eye-systeem bestaat uit meerdere camera’s naast de baan en heeft op veel grote toernooien de lijnrechters vervangen. Een elektronische stem laat van zich horen als een bal uit is of een speler een voetfout maakt bij de service. Als de bal dicht bij de lijn was, is regelmatig een herhaling te zien van de baan van de bal. Die eindigt in een afdruk zoals hieronder, maar dan zonder de getallen.

Figuur 1: Twee nagemaakte voorbeelden van een bal die volgens het Hawk-eye-systeem uit is. De afstanden zijn toegevoegd.

Het komt soms zelfs voor dat de bal nog dichter bij de lijn is. Dan zoemt het beeld in en zie je nog een klein stukje ondergrond tussen de lijn en de bal. Of de bal blijkt juist net op de lijn te zitten en is goed. Meestal gaat er dan geroezemoes door het stadion en hoor je de mensen denken: “Ahhh, net uit!” Of: “Wauw, wat een prachtige bal, net op de lijn!” Het publiek lijkt het oordeel van het systeem niet ter discussie te stellen. Toch vraag ik me altijd al zittend op de bank af hoe serieus ik zo’n call moet nemen. Ja, ik geloof zeker dat het elektronische systeem minder fouten maakt dan mensen. Maar hoe groot is de kans dat de bal in de gevallen hierboven ook echt uit was?

Hoe nauwkeurig is het systeem?

Dat we het zo serieus nemen komt ook door de manier van presenteren. Het Hawk-eye-systeem berekent op basis van de camerabeelden de baan die de bal heeft afgelegd. Het is geen digitale herhaling van het punt, al lijkt dat wel zo voor de kijker. Volgens Wikipedia, die zich baseert op de website van het Hawk-eye-systeem (op een pagina die niet meer bestaat), is de gemiddelde fout 3,6 mm. Volgens een artikel in de Daily Telegraph 2,2 mm. Wat een gemiddelde fout precies betekent is mij niet duidelijk. In welke richting? De richting van de bal, daar loodrecht op, of allebei? En hangen die samen? Het lijkt me trouwens nog best lastig om die onnauwkeurigheid nauwkeurig vast te stellen. We nemen aan dat hiermee, in het geval van een bal die net naast de lijn komt, de gemiddelde fout in de kortste afstand tussen de afdruk van de bal en de lijn wordt bedoeld.

De praktijk

Maar hoe zeker kun je nou weten dat de ballen in figuur 1 ook echt uit waren? Als we aannemen dat de fout normaal verdeeld is met gemiddelde nul, is de gemiddelde absolute fout ongeveer 0,8 maal de standaarddeviatie. Een gemiddelde absolute fout van 2,2 mm komt dan overeen met een standaarddeviatie van 2,75 mm. Bij 3,6 mm is de standaarddeviatie 4,5 mm. In figuur 2 is te zien hoe groot de kans is dat het systeem een goede call maakt afhankelijk van de afstand tussen de lijn en de bal.

Figuur 2: Kans dat het Hawk-eye-systeem een goede beslissing neemt afhankelijk van de afstand tussen de lijn en de bal.

De breedte van de lijn in figuur 1 is van belang. De meeste lijnen zijn tussen de 2,5 en 5 cm breed. De baseline mag maximaal 10 cm breed zijn en de servicelijn moet 5 cm zijn. We gaan ervan uit dat de lijn in het voorbeeld 5 cm breed is. In de linker figuur zit er dan ongeveer 12 mm tussen de lijn en de bal, in de rechter figuur 3 mm. Als we in figuur 2 kijken, zien we dat we er bij een afdruk zoals in het linker voorbeeld wel van uit mogen gaan dat de bal echt uit was. Hoogstens 1 op de 200 keer maakt het systeem dan een fout. Bij 3 mm wordt het een ander verhaal. Dan is de kans op een goede call, afhankelijk van welke van de twee genoemde waarden voor de nauwkeurigheid we gebruiken, 75% of 86%. En dat valt toch wel een beetje tegen. Zeker aangezien dit soort ballen regelmatig in beeld komen.

Wat nu?

Het systeem is dus minder nauwkeurig dan veel mensen lijken te denken. Maar wat moeten we daar nu mee? In het voetbal speelt een soortgelijke discussie over de VAR. Gerard Sierksma pleit ervoor om pas te vlaggen voor buitenspel als je ook zo goed als zeker weet dat het echt buitenspel is. Moeten we dan in het tennis een bal pas uit geven als we zeker weten dat hij echt uit is? Of benadeel je dan in het geval van (net geen) winner de tegenstander juist weer te veel? Wat mij betreft accepteren we de onzekerheid. Maar het is wel goed als kijkers zich realiseren dat het systeem niet feilloos is. Een kritische blik op technologie kan ook in andere situaties goed van pas komen.

Bronnen:

Wikipedia. (z.d.). Hawk-Eye. Geraadpleegd op 17 september 2026, van https://en.wikipedia.org/wiki/Hawk-Eye

The Telegraph. (2025, 12 juli). The science that shows Hawk-Eye isn’t as accurate as it seems. https://www.telegraph.co.uk/news/2025/07/12/the-science-shows-hawk-eye-isnt-accurate-seems/

NOS. (2020, 20 januari). Emeritus hoogleraar RUG weet het zeker: tolerantiezone redding VAR. https://nos.nl/artikel/2319419-emeritus-hoogleraar-rug-weet-het-zeker-tolerantiezone-redding-var